Günümüzde tıpta, veterinerlikte ve tarım uygulamalarında antibiyotiklerin yaygın ve bazen de aşırı kullanılması ve tedavide gereken özenin gösterilmemesi nedeniyle “antibiyotik direnci” bir sorun olmaya başlamıştır. Direncin artması ile toplumu tehdit eden ve tedavi edilemeyen enfeksiyon riski oluşmuştur. Var olan tedavide güçlü antibiyotiklerin kullanımı, organ nakli, kemoterapi ve cerrahi müdahaleler gibi ciddi durumlarda daha güçlü antibiyotiklerin kullanımlarının kısıtlanmasına neden olmaktadır.
Enfeksiyonun ortadan kaldırılmasının yanı sıra, dirençli patojenlere (Enterococcus, Staphylococcus aureus, Klebsiella türleri, Pseudomonas aeruginosa, Enterobacter türleri ve Acinetobacter baumanii vs.) yeni antibiyotiklerin geliştirilmesine gereksinim duyulmaktadır. Metisiline dirençli S. aureus (MRSA) suşuna karşı etkili 5. kuşak sefalosporinler (seftarolin ve seftobiprol) β-laktam grubundandır. β-Laktam- β-laktamaz inhibitörlerinin yeni kombinasyonları (seftolozan/tazobaktam, seftazidim/avibaktam, imipenem/relebaktam ve meropenem/ RPX7009); glikopeptidler ve lipopeptitler (oritavansin, telavansin, dalbavansin ve surotomisin); oksazolidinonlar (tedizolid, radezolid, kadazolid ve MRX-I); makrolidler/ketolidler (moditromisin ve solitromisin); aminoglikozitler (plazomisin); kinolonlar (nemonoksasin, delafloksasinve avarofloksasin) ve tetrasiklinler (omadasiklin ve eravasiklin) ile ilgili yeni gelişmeler bulunmaktadır.
Seftolozan (Şekil 1), yarı sentetik geniş spektrumlu üçüncü kuşak bir sefalosporin antibiyotiği olup, konvansiyonel antibiyotiklere dirençli hale gelmiş gram negatif bakterilerin neden olduğu enfeksiyonların tedavisi için geliştirilmiştir. Bakteri hücre duvarı sentezine müdahale ederek, duyarlı Gram-negatif ve Gram-pozitif enfeksiyonlara karşı bakterisidal aktiviteler uygular. Bakteri hücre duvarının önemli bir bileşeni olan ve ona güç ve sertlik sağlayan peptidoglikan zincir çapraz bağları oluşturmak için gereken son transpeptidasyon adımına müdahale ederek bakteri hücre duvarı sentezini inhibe eder, hücre duvarı stabilitesini azaltır, bu da bakteri hücre duvarını zayıflatır ve bakteri hücre parçalanmasına neden olur. Seftolozanın anne sütüne geçip geçmediği bilinmemektedir. Bu ilacın emzirme döneminde uygulanması durumunda dikkatli olunması önerilir. İnsanlarda mutajenik veya kanserojenik etki potansiyelini değerlendirmek için resmi çalışmalar yapılmamıştır. Farelerde ve sıçanlarda yapılan çalışmalar herhangi bir mutajenik veya kanserojenik potansiyel ortaya koymamıştır, uzun süreli kullanımdan kaynaklanan potansiyel riskler de araştırılmamıştır.
Şekil 1. Seftolozan : (6R,7R)-3-[[3-Amino-4-(2-aminoetilkarbamoilamino)-2-metilpirazol-1-yum-1-il]metil]-7-[[(2Z)-2-(5-amino-1,2,4-tiyadiazol-3-il)-2-(2-karboksipropan-2-il-oksiimino)asetil]amino]-8-okso-5-tiya-1-azabisiklo[4.2.0]okt-2-en-2-karboksilat.
Tazobaktam (Şekil 2), β -laktamaz enzimi üreten organizmalar tarafından diğer antibiyotiklerin parçalanmasını önleyen β -laktamaz inhibitörü sınıfından bir etken maddedir. Tazobaktam, normalde beta-laktam antibiyotiklere dirençli olan bakteriyel β -laktamaz üreten organizmaların etkisini inhibe eder. Bu durum, belirli enfeksiyonların tedavisinde etkili olmayacak olan antibiyotiklerin etkilerini artırır. Bu antibiyotikler, kimyasal yapılarında beta-laktam dirençli organizmalar tarafından yok edilen bir β -laktam halkası içerir. Tazobaktam esas olarak aktif olmayan bir metabolit olan β -laktam halkasının hidrolizi ile metabolize edilir.
Şekil 2. Tazobaktam: (2S,3S,5R)-3-Metil-7-okso-3-(1H-1,2,3-triazol-1-ilmetil)-4-tia-1-azabisiklo[3.2.0]heptan-2-karboksilik asit 4,4-dioksit.
Seftolozan/tazobaktam, 2014 yılında FDA tarafından onay alan yeni bir sefalosporin-β -laktamaz inhibitör kombinasyonudur. Seftolozan, Tazobaktam ile kombine edildiğinde, normalde β -laktam antibiyotiklere dirençli olan ve enfeksiyon tedavisine müdahale eden β -laktamaz enzimi üreten bakterilere karşı daha fazla aktivite gösterir. P. aeruginosa’da β -laktam direncinin gelişmesine neden olan mekanizmalara karşı nispeten dayanıklı olduğundan çoklu ilaca dirençli izolatlara karşı in-vitro etkisi oldukça yüksektir. Polimiksin ve aminoglikozitlerle kıyaslandığında güvenlik ve etkinliği bilinmemektedir. Bu yüzden çoklu ilaca dirençli P. aeruginosa enfeksiyonlarının tedavisinde klinisyenlerin ilk seçtiği antibiyotiklerden olan polimiksin veya aminoglikozidler ile seftolozan/ tazobaktamın etkinliği karşılaştırılmıştır.
Tarım ve hayvancılık yapılan ülkemiz, iklim ve coğrafi çeşitliliğe sahip olup, tıpta, veterinerlikte ve tarım uygulamalarında infeksiyon tedavisi sunulan ülkelerden biridir. Antibiyotik direncine karşı bilinçli ve akılcı antibiyotik kullanımı ülkemizde Sağlık Bakanlığı tarafından uygulanmakta, tıp doktorları ve eczacılar tarafından hassasiyet gösterilmektedir. Ülkemizde sağlık yaklaşımı, antimikrobiyallere karşı direnç gelişiminin izlenmesi ve kontrolünde çiftçiler, veteriner hekimler, gıda güvenliği uzmanları, tıp doktorları ile doğal yaşam ile ilgilenen uzmanların dikkatli olarak halk sağlığında görevleri önem taşımaktadır.
Kaynaklar
⦁ Ahmet Uğur Akbal, Ahmet Yılmaz Çoban, Belma Durupınar, Yeni Antibakteriyeller, Türk Mikrobiyol Cem Derg 2018;48(2):87-99, doi:10.5222/TMCD.2018.087.
⦁ Ceftolozane | C23H30N12O8S2 | CID 53234134 – PubChem (nih.gov)
⦁ Tazobaktam | C10H12N4O5S | CID 123630 – PubChem (nih.gov)
