Ecz. Mehmet Domaç
Hayat düzene, yapıya ve organizasyona bağlıdır. Çok fazla düzensizlikte yaşam kendini koruyamaz. Organizmalar yaşlanır fiziksel evrenin doğası budur.
Ölümsüz deniz anası olarak bilenen TUMTOPSIS DOHNI. Dohni’yi tanıyor musunuz? Dohni yaşamı geri döndürüyor. Bu deniz anası yaşlanma sürecinin sonsuza kadar uzatabilir. Yaşlanmayı ortaya çıkaran Telomer’lerdir. Telomer’ler kromozomların ucunda bulunan her hücre bölünmesinde kısalan DNA’lardır. 1992 yılında pro gerik (yaşlı doğan çocuklar) Çocukların kısa teleberli olduğu tesbit edildi. 70 yaşındaki kişinin teleber uzunluğuna sahipler.
(Telomer’ler hakkında yapılan çalışmaların üçüne de ayrı ayrı Nobel Ödülü verilmiştir. Yaşlanma hücreler arasında değil hücrenin içinde gerçekleşir. Bölünmeyen hücre yaşlanmaz. Hücrenin yaşlanması zamana değil bölünmeye bağlıdır. Hücre bölünür teleber uzunluğunu kaybeder. Yaşlanma belirtileri ortaya çıkar. Kalpte ve beyinde hastalık oluşur.
Kalp kası, nöronları yaşlanmaz. Çünkü bu hücreler bölünmez. Ancak onların bağlı olduğu hücreler bölünür, yaşlanır ve kalp ve beyinde rahatsızlık oluşur. Yaşlanmayı önlemenin yolu Telomeraz enziminden geçer. Bu enzim belli hücrelerin telomerlerinin geri gelmesini sağlar, bu hücreler kendini onarır ve sonsuz bölünür. Telomerler kısaldıkça gen ifadesi değişir, ihtiyaç duyulan molekülleri üretemez, hücreler hasar görür ve hastalanırlar. Yaşlanma ile ortaya çıkan en önemli hastalık Alzehimer.
Kısaca bahsedelim;
Geceleri ruhumuzu çalan, sendeleyerek uzaklaşırken geriye sadece boş kabuk bırakan hırsızdır. Birçok yaşlanma hastalığı bizi öldürebilir, bir kısmı yapacaklarımızı sınırlar. Alzehimer anlayabildiklerimizi sınırlar. Bizden en içteki benliğimizi, zihnimizi, zekamızı, ruhumuzu çalar. Kendimiz olma yetisini elimizden alır. Bütün dünya edebiyatındaki bazı karanlık güçlerin ruhu alıp geriye bir zombi, golem, yaratık bıraktığı hikayeleri vardır. İşte bu Alzehimer’dır.
Kısaca hastalık şöyle gelişir; İnflamasyon > Mikrogliyal (nöranların etrafındaki hücreler) yetmezlik > Betaamiloid toksitesi > Tau (nöronlarda iletişimi sağlayan proteinler) proteinlerinin bloke olması > Nöronların hasarı telafi edememesi > Nöronların ölümü
Önce anahtarı koyduğumuz yeri unuturuz, sonra sevdiklerimizin ismini, sonra da benliğimizi unuturuz. Alzehimer’da umut vaat eden hedef mikrogliyallerdir. Yaşlılar dünyanın kaldıraçlarıdır. Kaldıracı yerinden çekersek dünyanın nereye gideceği belli olmaz.
