COVID- 19 VE PROBİYOTİKLER

Gastrointestinal kanal, sağlık için gerekli olan geniş bir mikroorganizma ekolojisine ev sahipliği yapar, bazı patojenler duyarlı bireylerde çeşitli mekanizmalarla hastalıkların gelişmesine katkıda bulunma potansiyeline sahiptir. Ancak gastrointestinal kanalda sadece zararlı patojenler değil, aynı zamanda faydalı probiyotik dediğimiz mikroorganizmalar da bulunmaktadır.

Probiyotikler, konakçı için faydalı özelliklere sahip mikroorganizmalardır. Probiyotiklerin çoğu süt ürünleri olmak, üzere gıda kaynaklarından elde edilmiştir. Ancak günümüzde marketten aldığımız endüstriyel yoğurt ve sütlerin ne kadar probiyotik içerdiği tartışmalıdır. Diğer bir yanlış ise doğal ürün tüketme kaygısı ile kaynağı bilinmeyen süt ürünlerinin yol kenarlarında, köy yoğurdu ya da köy sütü, daha doğal algısı ile alınmasıdır. Yol kenarından aldığımız sütler, sütü veren ineğin hasta olması, ilaç kullanması nedeni ile marketten aldığımız üründen daha sağlıksız olabilir. Ancak sağlıklı ürünler olması koşulu ile süt, yoğurt, kefir gibi gıdaların tüketilmesi oldukça faydalıdır.

COVID-19 tedavisinde probiyotikler kullanılabilir mi?

Probiyotik bakterilerin bir dizi faydalı bağışıklık etkisine sahip olduğu gösterilmiştir. Sadece besinlerin biyoyararlanımını artırmakla kalmaz, aynı zamanda bakteri ekosisteminin düzenlenmesinde ve bağışıklık hücrelerinin uyarılmasında görev alırlar. Bağırsak mikrobiyotası, dentritik hücre fonksiyonuna katkı sağlayarak bağırsakta immün homeostazda önemli bir rol oynar. L. reuteri ve L. Casei bazı probiyotikler, IFN-gama üretimini uyarır ve pro-enflamatuar Th1 hücrelerini etkinleştirir1. Benzer şekilde, farelerde B. infantis’in oral uygulaması, Th2-taraflı tepkileri baskılayan ve virüs eliminasyonu için gerekli olan Thl pro-enflamatuar tepkilerini uyaran DC’leri uyarır. Bağırsak mikrobiyotasının bir dizi sitokin salgılamak için monositlerle etkileşime girer. Pro-inflamatuar sitokin IL-12, virüslerin yok edilmesi için gerekli olan IFN-gama salgılaması için doğal öldürücü hücreleri ve CD4+ Th1 hücrelerini uyaran makrofajlar tarafından salgılanır2. Ayrıca probiyotikler L. gasseri, L. delbrueckii ssp. bulgaricus, B. bifidum, L. acidophilus suşları, monositler tarafından IFN-alfa üretimini indükler2. Probiyotik L. paracasei DG, insan monosit hücre hattı THP- 161’in TNF-alfa, IL-6, IL-8’i arttırır. Benzer şekilde, yakın zamanda, S. thermophilus’un anti-viral etkiler için gerekli olan TNF-alfa, IL-6, IL-8 profilini indüklediği belirtilmiştir3-5. NK hücreleri, özellikle virüs bulaşmış hücrelerin temizlenmesi yoluyla viral enfeksiyonlara karşı erken bağışıklık tepkisinde önemlidir. Lactobacillus probiyotik suşları, DC’leri IL-12 salgılaması için uyarabilir, bu da NK hücrelerini, S. aureus ve viral eliminasyon için temel bir sitokin olan IFN-gama salgılaması için aktive eder. L. casei gibi probiyotikler ayrıca epitel hücrelerindeki Toll benzeri reseptörler (TLR) ile etkileşime girebilir, böylece epitel hücrelerinin üretkenliğini artırmada ve hayatta kalma ve çoğalmalarını artırmada önemli bir rol oynayan sitokinlerin üretimini artırabilir. Ancak COVID-19 hastalığında bazı hastalarda, sitokin artışının aşırı olduğunu ve sitokin sendromunun geliştiğini biliyoruz. Probiyotik kullanımı kaynaklı sitokin artışının COVID-19 üzerinde faydalı mı zararlı mı olacağı belli değildir. Probiyotiklerin bağışıklık üzerine etkileri ile COVID-19 faydalı olacağını gösteren veriler teoriye dayanmaktadır6.

COVID-19’un bağırsak mikrobiyotası üzerindeki etkisine ilişkin veriler azdır. Çin’den küçük bir vaka serisi, COVID-19’lu bazı hastaların azalmış Lactobacillus ve Bifidobacterium ile mikrobiyal disbiyoz gösterdiğini ortaya koydu7. Bu hastalarda ishal bulgusu mevcuttu. Bununla birlikte, hayvan çalışmaları (henüz hakem incelemesine tabi tutulmamıştır), Lactobacillus acidophilus ve Bacillus clausii’nin, kontrol ve Salmonella sonrası enfeksiyon modellerine kıyasla ince bağırsakta koronavirüs reseptör ekspresyonunu azaltmadığını göstermiştir8. Ancak tüm probiyotikler aynı etkilere sahip değildir. Lactobacilli ve Bifidobacteria COVID-19 ile mücadelede çeşitli bağırsak ekosisteminin dengesini gerçekten değiştirip değiştiremeyecekleri önemldir. Özellikle ishal ile seyreden vakalarda probiyotik kullanımı faydalı olabilir. Ancak şu ana kadar probiyotiklerin COVID-19 vakalarında olası yararı teorik bilgilere dayanarak üretilmiştir, bilimsel net bir sonuç yoktur. SARS-CoV-2’nin patogenezini ve bağırsak mikrobiyotası üzerindeki etkisini daha iyi anlayana kadar, COVID-19 için geleneksel probiyotiklerin kör kullanımı tavsiye edilmemektedir. Ancak hastada COVID-19 gelişir, yakın zamanda bir antibiyotik kullanımı ya da eş zamanlı bir antibiyotik kullanımı da varsa ishal tedavisi için probiyotikler kullanılabilir. Her hasta için probiyotik kullanımı gerekli değildir.

SARS-CoV-2, şu anda iyileştirici tedavi ve aşılardan yoksun, yeni ortaya çıkan bir virüstür. Bugüne kadar hiçbir çalışma COVID-19’u tedavi etmek veya önlemek için prebiyotiklerin ve probiyotiklerin kullanıldığını bildirmemiştir, ancak COVID-19 hastalarının tedavisinde probiyotiklerin etkinliğini araştırmayı amaçlayan birkaç çalışma devam etmektedir9. Çinde yapılan çalışma, COVID-19’lu bazı hastaların Bifidobacterium ve Lactobacillus suşlarının azalması ile karakterize edilen bağırsak mikrobiyal disbiyozu göstermiştir. Bu, zayıf bağışıklıklarının bir göstergesi olabilir mi? Sadece bağırsak enfeksiyonun bir göstergesi midir? Bu hastaların bağırsak florası dengesini yeniden normalleştirmek ve enfeksiyon riskini azaltmak için beslenme desteği ve prebiyotik veya probiyotik takviyeye ihtiyaç duydukları öne sürülmüştür.

COVID-19 yeni bir hastalıktır ve insanlar bu hastalığa karşı bağışıklık kazanmamışlardır. Bu arada, hastaların beslenme düzeni GI mikrobiyota seviyeleri, çeşitliliği, yapısı ve işlevi için önemli bir faktördür. Bu nedenle, probiyotik içeren gıdalar gibi bağışıklık artırıcı mikro besinleri içeren dengeli ve sağlıklı diyetler; C ve D vitaminleri ve mineraller (özellikle selenyum ve çinko) COVID-19 enfeksiyonu riskini azaltabilir10.

Daha önceki araştırmalarda, probiyotik suşlar içeren fermente süt tüketimi, sağlıklı bebekler, çocuklar, yetişkinler ve yaşlılar arasında üst solunum yolu enfeksiyonu insidansını önemli ölçüde azaltmıştır11-14. Ancak COVID-19 hastalığının klasik üst solunum yolu enfeksiyonlarından farklı seyretmektedir. Gerekli probiyotik miktarı ile ilgili olarak, COVID-19 dahil solunum yolu enfeksiyonlarına karşı koruyucu ve iyileştirici etkilere sahip olmaları için yeterli miktarlarda (> 7 log CFU) tüketilmelidirler15. Mikrokapsülleme, probiyotikleri zorlu koşullara karşı korumak ve bağırsakta tutunma yerlerinde yeterli seviyelerde birikmelerini sağlamak için kullanılmalıdır. Özellikle çift kaplama teknolojisi ile daha çok probiyotiğin bağırsağa ulaşması sağlanabilir.

COVID-19 gibi hastalıkları önleme veya tedavi etmede probiyotiklerin yararlı etkileri ile ilişkili diğer faktörler; uygulama zamanı, probiyotik dozu, tedavi süresi ve konağın sağlık ve mikrobiyota durumudur. Yakın zamanda bu faktörleri dikkate alan klinik araştırmalara başlanmalıdır. Probiyotikler, yeterli miktarda tüketildiğinde, gelişmiş bağışıklık aktivitesi ve solunum yolu enfeksiyonlarının temizlenmesi dahil olmak üzere sağlık yararları sağlayan canlı mikroorganizmalardır. SARS-CoV-2 enfeksiyonuna karşı probiyotiklerin potansiyel koruyucu ve iyileştirici etkilerini incelemek için in-vitro ve klinik çalışmalar gereklidir. Şu an için COVID-19 için elimizdeki veriler net olmasa da probiyotiklerin sağlıklı bir yaşam için ne kadar önemli oldukları bilinmektedir. Umarım en kısa süre içinde aşı çalışmaları sonuçlanır ve özlediğimiz günlere geri döneriz. Sağlıklı günler.

Kaynaklar:

1. Gut derived lactic acid bacteria induce strain specific CD4 + T cell responses in human PBMC. Clin. Nutr. 30, 845–851 (2011).
2. Expression of mRNA encoding IFNα in macrophages stimulated with Lactobacillus gasseri. FEMS Microbiol. Lett. 120, 315–321 (1994).
3. Streptococcus thermophilus alters the expression of genes associated with innate and adaptive immunity in human peripheral blood mononuclear cells. PLoS ONE 15, e0228531.
4. Immunomodulatory effects of Streptococcus thermophilus on U937 monocyte cell cultures. J. Funct. Foods 49, 241–249 (2018).
5. Streptococcus thermophilus ST285 alters pro-inflammatory to anti-inflammatory cytokine secretion against multiple sclerosis peptide in mice. Brain Sci. 10, 126 (2020).
6. Commensal bacteria: an emerging player in defense against respiratory pathogens. Front. Immunol. 10, 1–9 (2019).
7. Management of corona virus disease-19 (COVID-19): the Zhejiang experience. Zhejiang Da Xue Xue Bao Yi Xue Ban. 2020;49
8. The small intestine, an underestimated site of SARS-CoV-2 infection: from red queen effect to probiotics. Preprints. 2020
9. Diet supplementation, probiotics, and nutraceuticals in SARS-CoV-2 infection: a scoping review. Nutrients 12, 1718.
10. Individual risk management strategy and potential therapeutic options for the COVID-19 pandemic. Clin. Immunol. 215, 108409.
11. Reducing the risk of infection in the elderly by dietary intake of yoghurt fermented with Lactobacillus delbrueckii ssp. bulgaricus OLL1073R-1. Br. J. Nutr. 104, 998–1006 (2010).
12. Use of a fermented dairy probiotic drink containing Lactobacillus casei (DN-114 001) to decrease the rate of illness in kids: the DRINK study A patient-oriented, double-blind, cluster-randomized, placebo-controlled, clinical trial. Eur. J. Clin. Nutr. 64, 669–677 (2010).
13. Daily intake of fermented milk with Lactobacillus casei strain Shirota reduces the incidence and duration of upper respiratory tract infections in healthy middle-aged office workers. Eur. J. Nutr. 56, 45–53 (2017).
14. Bifidobacterium animalis subsp. lactis BB-12 in reducing the risk of infections in infancy. Br. J. Nutr. 105, 409–416 (2011).
15. The potential application of probiotics and prebiotics for the prevention and treatment of COVID-19. npj Science of Food volume 4: 17 (2020).