Bromelain, aslında ananas bitkisinden elde edilen bir grup enzime verilen isimdir. Bu ismi de Latince ananasın dahil olduğu bitki ailesi olan Bromeliaceae’den alır. Ananas ise Latince Ananas comosus ismine sahiptir.
Ananas bitkisinin her yerinde bulunsa da en yoğun olarak sap ve göbek kısmında bulunur. Sap kısmı genellikle bitkiden ayrıldığı gibi, göbek kısmı da ananas kesilirken çıkarılan ve sertliği nedeniyle yenmeyen orta kısmıdır. Bu sap bölgesindeki bromelain enziminin bitkinin diğer kısımlarından daha yoğun ve etkili olduğunu söyleyebiliriz.
Ödem nedir?
Ödem basitçe dokularda, hücreler arasında ve hücreler içerisinde normalden fazla su (lenf sıvısı ya da kan plazması) bulunması ve birikmesi durumudur. Bu duruma neden olan birçok faktör olabileceği gibi sıklıkla travma (çarpma vb.) gibi durumlarda ortaya çıkar.
Ödem oluşumu yaşla beraber damarların esnekliği ve geçirgenliğinin bozulmasıyla görülebileceği gibi kan basıncının artması, kandaki mineral oranının (sodyum başta olmak üzere) değişmesi, kandaki sıvı volümünün artması ve kan proteinlerinin azalması diğer ödem oluşumuna yol açan faktörlerdir. Tüm bu durumlarda kanın yapısını oluşturan maddelerin normal oranları değiştiğinden fazla suyun dokulara kaçışı görülür. Kılcal damar yapısında hasar oluşturarak çeşitli seviyelerde ödeme neden olan durumlar olarak şunları sayabiliriz: Uzun süre aynı pozisyonda/ayakta kalmak, menstrüal dönem, hamilelik dönemi, fazlaca tuzlu gıda tüketimi, yanık, travma, enfeksiyonlar, antihipertansifler, antidepresanlar, hormon tedavileri, ibuprofen gibi non-steroidal antiinflamatuar ilaçlar, kemoterapi ilaçları ve kortikosteroidler gibi ilaçlar. Kandaki proteinlerin azalmasına yol açan böbrekte protein kaçağı (albümin gibi kan proteinlerinin kaybı), siroz gibi ciddi karaciğer hastalıkları, yetersiz protein alımı gibi durumlar da ödem görülebilir.
Ödemin inflamasyon kaynaklı oluşan ve inflamasyon oluşumunu artıran bir durum olduğunu unutmamalıyız. Ödem durumunda sadece sıvı birikimi ve kandaki proteinlerin geçişi olmaz, inflamasyon sonucunda dokuya geçen sıvının içeriğinde bağışıklık sistemi hücreleri ve bu hücrelerin salgıladığı inflamatuar maddeler, kan pıhtılaşma faktörleri gibi birçok maddeyi barındırır. Bu yüzden uzun süreli ödem durumları özellikle önemli organlarda meydana gelirse farklı sağlık sorunlarına da yol açabilir. Özellikle mikro-ödem denen dışarıdan belirgin şişkinlik olmayan sorunlarda dokunun doğal yapısı bozularak sinir ya da önemli damarlara baskı yapar, bu durum da ağrı ya da fonksiyon bozukluklarına yol açabilir.
Bromelain kilo verdirir mi?
Bromelain sadece ödemi atar, kaybedilen kilolar yağ değildir. Bromelainin anti-inflamatuar özelliği ile ödemi azaltıcı bir etkisi olduğunu söyleyebiliriz. Bu noktada fazla kilolu kişilerde kilo nedeniyle inflamasyon olduğunu da doğrulayabiliriz. Yani ne kadar ekstra kilo o kadar inflamasyon dersek, bu inflamasyonun da yarattığı belirli miktarlarda ödem de olacaktır. Bromelainin kilo sorununda kullanımında da bu ödemin atılması hatta bir süre boyunca düzenli kilo kaybı görmek de mümkündür. Ancak bu tam olarak kilo vermek ya da aslında asıl sorun olan fazla yağdan kurtulmak anlamına gelmez. Bir insan gerçekten yağ yakıcı aktivite yaptığında o yağı vücutta kimyasal olarak karbondioksit ve suya çevirerek vücuttan uzaklaştırır, genellikle burada oluşan suyu da idrar ya da terle atarız. Yine bu noktada eğer kişide dolaşımsal sorunlar varsa oluşan bu su bir miktar ödeme yol açabilir ve bu ödemden de bromelainle kurtulabiliriz. Sadece bromelainle yağ yakmak mümkün değildir.
Ödemde Bromelain’in etkisi
Ödem durumunda bromelainin ana etkisi sıvıyla beraber geçişi artan protein yapıdaki maddelerin parçalanmasına yol açmasıdır. Dokulara geçen protein yapılı bu maddelerin bazıları yaralanma durumunda pıhtı oluşumundan da sorumludur ve ödem oluştuğunda ödemin dağılımını da engeller ve hatta bazıları doğal olarak su tutulumunu artırabilir.
Bölgede oluşan inflamasyon nedeniyle sentezlenen bazı maddeler bu bölgedeki ödem oluşumunu artırabilir. Bromelain antiiflamatuar etkisi ile bu maddelerin sentezini durdurarak inflamasyonu dolayısıyla da ödem durumunu baskılayabilir. Bu etki özellikle damar hasarı gibi nedenlere bağlı inflamasyonu baskıladığından doku iyileşmesini de hızlandırır .Bromelainin ödem durumundaki etkinliğini görmek adına yemek öncesinde (en az yarım saat kadar önce) alınması gereklidir. Aç karnına alınan bromelain enzimi sindirim sürecine katılmayarak vücuda geçtiğinden ödem üzerinde daha yoğun etki sağlar.Bromelainin etkisi ödemin hangi nedenle oluştuğuna bağlı olarak değişiklik gösterir. Örneğin lipödem gibi durumlarda tek başına yeterli olmasa da bromelainin belli yararları olacaktır. Bu tarz durumlarda farklı ilaç tedavilerini desteklemek adına da bromelain tercih edilebilir.“Gelatin digesting unit-jelatini sindiren birim” anlamına gelen GDU değeri bromelain enziminin 1 gramının jelatini (yani bir proteini) sindirme gücünü gösterir. Yani bu değer ne kadar yüksekse o kadar güçlü etkinliğe sahiptir diyebiliriz.
Bromelainin bir diğer etkisi hem bağışıklık sistemi hem de solunum sistemi üzerinde yararlar sağlayabilen anti-mukolitik etkisidir. Anti-mukolitik, yani mukusu parçalayıcı etki bizim mukus dediğimiz solunum ve sindirim yollarımızın iç yüzeylerinde yer alan, altındaki dokuyu korumak ve yabancı maddelerin yapışıp atılmasını sağlamak adına ürettiğimiz yapışkan yapının parçalanmasını sağlar. Bu etkisi nedeniyle üst solunum yolu alerjilerinde kullanılan Quercetin Complex içeriğinde de bu amaçla bulunan bromelain, alerjiler ve sinüzit gibi mukus oluşumunun arttığı durumlarda destek amacıyla tek başına kullanılabilir. Bromelainin protein parçalayıcı etkisini bakterilerin kendilerini korumak ve çoğalmayı hızlandırmak adına kullandığı ürettiği yapılar olan biyofilmlerin parçalanmasında da görebiliriz. Bu nedenle bromelainin, özellikle üst solunum yolu enfeksiyonuna sebep olan bakterilerin ve onlara bağlı artan mukusun atılması amacıyla hastalık dönemlerinde de kullanılması mümkündür. Yine, bazı çalışmalar kandida enfeksiyonlarında ilaç tedavisi ile bromelain alındığında kandida ölümünü hızlandırdığını göstermiş ancak bu konuda çok sınırlı çalışma olduğundan henüz önermemizin uygun olmayacağını söylemek gerek.
Bromelainin bazı eklem sağlığı ürünleri içeriğinde bulunması ya da bu amaçla önerilmesiyle de karşılaşabiliriz. Antiinflamatuar ve ödem azaltıcı etkisi nedeniyle bromelainin bu alanlarda da kullanılması mümkündür.
Potansiyel diğer sağlık yararları
Kireçlenme
Klinik çalışmalar, bromelainin antiinflamatuar ve analjezik özelliklerinin, onu osteoartritle ilişkili ağrı, yumuşak doku şişmesi ve eklem sertliği için etkili bir tedavi haline getirebileceğini göstermektedir.
Günde iki kez 400 miligram bromelain verilen bazı çalışma katılımcılarında iyileşmeler bulundu.
Kalp-damar hastalığı
Periferik arter hastalığı, felç, kalp krizi ve yüksek tansiyon gibi kardiyovasküler hastalıkların tedavisinde etkili olduğuna dair klinik çalışma içerikleri yer almaktadır.
Bromelain, kan trombositlerinin birbirine yapışmasını veya topaklaşmasını (toplanma) engeller. Bu, pıhtı oluşumunu ve kardiyovasküler olayları azaltmaya yardımcı olabilir.
Astım
Anti-inflamatuar etkilerinin, astımı veya diğer alerjik solunum yolu hastalığı olan kişiler için faydalı olabileceğini gösterdi.
Kronik sinüzit (kronik rinosinüzit)
Çalışma katılımcılarına 3 aylık bir süre boyunca günlük olarak bromelain verildi. Bu pilot çalışma, bromelain tabletlerinin şişliği, tıkanıklığı ve kronik sinüzitle ilişkili diğer semptomları hafifletmede etkili olduğunu gösterdi.
IBS-Kolit
Bağırsak florasını destekler. Mide asit salgısını düzenler. Escherichia coli ve Vibrio cholera gibi bağırsakları etkileyen bazı bakterilerin etkilerini azaltabileceğini göstermiştir. Bu bakterilerin her ikisi de diyareye sebep olur. Bir fare çalışması, bromelainin inflamasyonu azalttığını ve inflamasyonlu bağırsak hastalığının neden olduğu mukozal ülserleri iyileştirdiğini göstermiştir.
Yanıklar
Bir çalışma incelemesinde, bromelainin topikal krem olarak kullanıldığında, hasarlı dokuyu yaralardan ve ikinci ve üçüncü derece yanıklardan güvenli bir şekilde koruduğunu göstermektedir.
2010 yılında yapılan bir araştırma, Bromelainin maligniteyi destekleyen temel yolakların kontrol edilmesine yardımcı olabileceğinden bahsedilmektedir.
Antikoagülanlar
Bromelain kanın pıhtılaşma süresini yavaşlatır, dolayısıyla kan pıhtılaşma süresini de yavaşlatan bir kan sulandırıcı kullanıyorsanız morarma veya kanamada artış yaşayabilirsiniz.
Antibiyotikler
Bromelain vücudunuzda antibiyotiklerin emilim miktarını etkileyebilir. Örneğin amoksisilinin veya tetrasilin’inin vücut tarafından emilme miktarını artırabilir. Bromelainin amoksisilin veya tetrasiklin ile aynı anda alınması amoksisilin veya tetrasiklinin etkilerini değiştirebilir.
Sakinleştiriciler
Bromelain aşağıdakiler de dahil olmak üzere sakinleştirici ilaçları daha güçlü hale getirebilir:
Fenitoin (Dilantin) ve valproik asit (Depakote) gibi nöbet önleyici ilaçlar, barbitüratlar, alprazolam (Xanax) ve diazepam (Valium) gibi benzodiazepinler, zolpidem (Ambien), zaleplon (Sonata), eszopiklon (Lunesta) ve ramelteon (Rozerem) gibi uykusuzluğu tedavi eden ilaçlar,amitriptilin (Elavil) gibi trisiklik antidepresanlar.
