Toplumun kanser konusunda dikkatinin çekilmesi ve toplumun kansere yönelik bilincinin arttırılması ve farkındalık oluşturulması amacıyla Kanser Araştırma ve Savaş Kurumu’nun önerisi ile 1956 yılından itibaren her yıl 1-7 Nisan arası Kanser Haftası olarak belirlenmiştir.
Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM), Toplum Sağlığı Merkezleri (TSM), Sağlıklı Hayat Merkezleri (SHM), Aile Sağlığı Merkezleri (ASM) ve Mobil kanser tarama araçlarında:
⦁ 40-69 yaş arası kadınlara 2 yılda bir meme kanseri taraması
⦁ 30-65 yaş arası kadınlara 5 yılda bir rahim ağzı kanseri taraması
⦁ 50-70 yaş arası kadın ve erkeklere 2 yılda bir kalınbağırsak kanseri taramaları ÜCRETSİZ olarak yapılmaktadır.
Tarama sonrasında pozitif ya da şüpheli bulunan kişiler, tarama sonrası teşhis merkezlerimize yönlendirilmekte ve ileri tetkikler yapılmaktadır. Teşhis ve tedavi hizmetleri ikinci ve üçüncü basamak sağlık kuruluşları tarafından yapılmaktadır.
Meme kanserinin, dünya çapında en çok tanı konan kanser türü olup, kadınlar arasında ise yüzde 23.9 görülme oranıyla meme kanseri yeni vakaların görülme sıklığı olarak ilk sırada yer almaktadır. Meme kanseri; östrogen reseptör (ER), progestron reseptör (PR), human epidermal growth factor reseptör 2 (insan epidermal büyüme faktörü) (HER2) proteinlerine ait moleküler belirteçlerinin ekspresyon özelliğine göre alt tiplere ayrılmaktadır. Meme kanseri ve kanser tiplemesi hakkında bilgi Eczacı Dergisi Aralık-2020 186. Sayısında “Meme Kanseri ve Trastuzumab Emtansin” konulu yazımda vermiştim.
Artan kanser vakalarına karşı mevcut tedaviler dışında yeni tedaviler için tüm dünyada ilaç araştırmaları yoğun olarak devam etmektedir. Araştırmalara yapılan bu yatırımlar ile hastaların yenilikçi tedavilere daha erken ulaşması, zor alanlarda farklı tedavilerin geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Bilimsel çalışmalar hastaların yeni tedavilere ulaşmasını artırmayı hedeflerken, keşfedilen moleküller ile de hastaların yaşam sürelerine veya yaşam kalitelerine katkı sağlamaya çalışılmaktadır.
ESR1, östrojen reseptörünü kodlayan bir gendir. Metastatik hormon reseptörü pozitif meme kanserinde hormonal tedavilere bağlı olarak sıklıkla ESR1 geninde mutasyonlar meydana gelir. ESR1 mutasyonları, en sık olarak aromataz inhibitörleri altında ilerlemiş meme kanserlerinde görülür.
SERD (Selective Estrogen Receptor Degrader, seçici östrojen reseptör indirgeyici) sınıfı hormon baskılayıcı, SERM (seçici östrojen reseptörü modülatörü) kelime anlamı olmaktadır. Elasestrant (Şekil 1), ağızdan tablet formunda kullanılan ve oral olarak kullanıma giren SERD ve SERM olup, SERD ilaç grubundan ESR1 mutasyonlu meme kanserinde ilk FDA onayı almış etken maddedir. Elasestrant, yüksek dozlarda oral olarak uygulamasında östrojen reseptörüne (ER) bağlanır ve reseptör yapısını bozulması ile sonuçlanan konformasyonel değişikliği indükleyici SERD, daha düşük dozda ise SERM görevi yapar.
Şekil 1. Elasestrant: (6R)-6-[2-[etil-[[4-[2-(etilamino) etil] fenil] metil] amino]-4-metoksifenil]-5,6,7,8-tetrahidronaftalen-2-ol
Estrojen reseptörleri, birçeok reseptörün aksine transmembran değil, sitoplazmik reseptörlerdir. Bu reseptörlere estrojenlerin bağlanması sonucu oluşan sinyal iletisi, hücre çekirdeğindeki estrojen reseptörü hedefli genleri aktive ederek hücre proliferasyonuna neden olur. Tamoksifen gibi seçici estrojen reseptör modülatörleri, gen aktivasyonunu engelleyerek antiestrojenik etki göstermek suretiyle proliferasyonu baskılar. Yeni nesil seçici estrojen reseptörü bozucu ilaçlar ise (Elasestrant gibi) hücre içi reseptörlerin yapılarını bozarak hücre çekirdeğinde ilgili genlerin aktive olmasını engelleterek etki ederler (Şekil 2).
Şekil 2. Elasestrant ve meme kanserinde kullanılan endokrin tedavilerin etki mekanizmaları
Elasestrant, en az bir endokrin tedavi hattını takiben hastalık progresyonu ile ER-pozitif, HER2-negatif, ESR1-mutasyona uğramış ilerlemiş veya metastatik meme kanserini tedavi etmek için kullanılan bir östrojen reseptör antagonistidir. Tavsiye edilen elacestrant dozu, hastalık ilerlemesine veya kabul edilemez yan etkiye kadar günde bir kez gıda ile oral olarak 345 mg’lik tek tablettir. Bu sınıftan sık kullanılan bir ilaç olan fulvestrant (Faslodex), intramusküler (kas içine) uygulanmaktadır.
Elasestrant, kan-beyin bariyerini daha kolay geçebilmektedir, bu da beyin metastazlı meme kanserli hastalar için uygun bir tedavi seçeneği olabileceğini akla getirmektedir. Elasestrant ile hastaların %10 veya daha fazlasında meydana gelen en yaygın yan etkiler kas-iskelet ağrısı, mide bulantısı, artmış kolesterol, artmış AST, artmış trigliseritler, yorgunluk, azalmış hemoglobin, kusma, artmış ALT, azalmış sodyum, artmış kreatinin, iştah azalması, ishal, baş ağrısı, kabızlık, karın ağrısı, sıcak basması ve dispepsidir (mdede rahatsızlık hissi) şeklindedir. Ayrıca, “hiperkolesterolemi ve hipertrigliseridemi” olarak adlandırılan kan yağ yüksekliğine neden olabileceği konusunda bu ilacı kullananlar dikkat etmelidir. Tedaviye başlamadan önce ve sonrasında düzenli olarak kan lipid profili de izlenmelidir. Elasestrant karaciğerde, esas olarak CYP3A4 ve daha az ölçüde CYP2A6 ve CYP2C9 tarafından metabolize edilir.
Halkı bilgilendirme, bilinçlendirme ve farkındalık oluşturma çalışmalarının belirli gün ve haftalarda değil, yıl boyunca sürdürülmesinin kanser mücadelesinde önemli kazanımlar sağlayacaktır. Bu konuda, anaokulundan başlayarak ilerleyen yaş gruplarına göre bilgilendirme süreci broşür, kısa film, animasyon yapılması sağlanmalıdır.
Kaynaklar
https://www.cancer-research-network.com/breast-cancer/elacestrant.
Elacestrant: Uses, Interactions, Mechanism of Action | DrugBank Online.
Elacestrant | C30H38N2O2 – PubChem (nih.gov)
Küçükgüzel ŞG. Meme Kanseri ve Trastuzumab Emtansin, Eczacı Dergisi, ISSN 1306-5734, Sayı:186, s.12-13, 2020.
Francois-Clement Bidard, MD ve ark., “Elacestrant (oral selective estrogen receptor degrader) Versus Standard Endocrine Therapy for Estrogen Receptor–Positive, Human Epidermal Growth Factor Receptor 2–Negative Advanced Breast Cancer: Results From the Randomized Phase III EMERALD Trial” J Clin Oncol. 2022 Oct 1; 40(28): 3246–3256.
Patel HK, Bihani T. Selective estrogen receptor modulators (SERMs) and selective estrogen receptor degraders (SERDs) in cancer treatment. Pharmacol Ther. 2018;186:1-24. doi:10.1016/j.pharmthera.2017.12.012
