Kan, yapı itibari ile karmaşık bir yapıya sahiptir ve dokuları beslerken aynı zamanda çok sayıda fonksiyonu da beraberinde gerçekleştirir. Kan, arteriyel ve venöz dolaşımı arasındaki kapillerlerde ilerlerken doku ve organlardaki oksijen ve karbondioksit gaz transferini sağlarken aynı zamanda da vücudun enerji kaynağı olan bazı karbonhidrat, yağ ve proteinler gibi maddelerin taşınmasını da sağlarlar. Vücuda giren eksojen ajanlar diye adlandırılan yabancı organizmalara karşı opsonizasyon denilen ve bakteri veya antijenlerin kan bileşenleri olan makrofaj ve nötrofiller tarafından fagositozunu kolaylaştırmak için antikor veya kompleman gibi opsonin denilen maddelerle bağlanması ile immun sistemin direncini de arttırırlar.
Kan hacminin yaklaşık yarısı şekilli kan hücreleri diye adlandırılan eritrosit, lökositler ve trombositlerden oluşurken, diğer yarısı da kan plazması denilen hafif sarımtırak sıvıdan oluşur. Eritrositler, kırmızı küreler olarak da bilinir, hemoglobin içerirler. Temel rolü oksijeni akciğerlerden dokulara taşımaktır.
Beyaz küreler lökositler olarak da bilinir (Nötrofiller, monositler, lenfositler, eozinofiller, bazofiller). Lökositler ise farklı hücre tipilerinden oluşmaktadır. Ana tip nötrofiller, monositler ve lenfositlerdir. Nötrofiller ve monositler vücudun nonspesifik savunmasını sağlarlar. Lenfositler bağışıklıkta daha spesifik mekanizmalarla çalışırlar. Trombositler, koagülasyon faktörleri (plazmadaki proteinler) ile birlikte çalışan küçük kan hücreleridir ve kan kaybını önlemede önemli bir rol oynamaktadır. Özellkle Faktör VIII’in devreye girdiği pıhtılaşma mekanizmasında önemlidir. Kan plazması ise kan santrifüjlendikten sonra süpernatant olarak üst kısımda kalan sıvı kısımdır. Bu kısım besin maddeleri ve çeşitli proteinleri de dahil olmak içeren sarı bir sıvıdır. Kanın temel bileşenleri baz alındığında kan ürünleri yapıları itibari ile direk dönerden elde edilenler ve ayrıca rekombinant faktörler olmak üzere ikiye ayrılırlar. Ayrıca Kan ürünleri; Kan komponentleri ve plazma fraksiyon ürünlerini içerirler.
Kan ürünleri;
⦁ Eritrosit içeren kan ürünleri
⦁ Lökosit içeren kan ürünleri
⦁ Trombosit içeren kan ürünleri
⦁ Kriyopresipitat
⦁ İmmunglobulin
⦁ Fraksiyonlanmış insan plazması
⦁ İnsan protrombin kompleksi (Faktör II, VII, IX, X içerir).
⦁ Plazmadan hazırlanan insan albumin çözeltisi
⦁ İnsan koagülasyon faktörleri (Faktör VII, VIII, IX, XI)
⦁ İnsan fibrinojeni
Tam kanın komponentlerine ayrılması, komponentlerin spesifik graviteleri göz önüne alınarak belirli bir hızda ve sürede santrifüj edilmesi prensibine dayanır. Hazırlanan komponent çeşitli kimyasal maddeler eklenerek gerektiğinde kullanılmak üzere soğukta saklanır.
Şekil 2. İnfliximab’ı şematik yapısı.
Kanın elde edildiği kişi yani Dönorün seçimi son derece önemlidir. Bu bağlamda dönor olabilecek kişiler;
⦁ Enfeksiyon riski taşımayan kişiler (hepatit, AIDS vs.)
⦁ Diyabet, kalp yetmezliği, anemi gibi ciddi hastalık grubundan olan kişiler donör olamazlar.
⦁ Hemogram ve serolojik test değerleri normal olan kişiler
⦁ Donörün ilaç kullanmaktan kaçınması gerekmektedir.
⦁ 18 – 65 yaş sınırı bulunmaktadır.
Donörden alınan kanın pıhtılaşmasını engellemek ve fonksiyonunu korumak için;
⦁ Antikoagülan ajanlar
⦁ Koruyucu sıvılar kullanılmaktadır.
⦁ Dön
Donörden kanın alınarak belli bileşenlerinin tekrar vücuda verilmesi ve filtrasyonu için aferez denilen cihaz kullanılır.
Şekil 2: Afarez cihazı.
Kaynaklar
⦁ Kidd B, Sutherland L, Jabaley CS, Flynn B. Efficacy, Safety, and Strategies for Recombinant-Activated Factor VII in Cardiac Surgical Bleeding: A Narrative Review. J Cardiothorac Vasc Anesth. 2022 Apr;36(4):1157-1168.
⦁ Jan KM, Mohapatra S, Moon TS. Alternative blood products in trauma. Curr Opin Anaesthesiol. 2023 Apr 1;36(2):153-158.
⦁ Dehmer JJ, Adamson WT. Massive transfusion and blood product use in the pediatric trauma patient. Semin Pediatr Surg. 2010 Nov;19(4):286-91.
⦁ Dries DJ. Share. The contemporary role of blood products and components used in trauma resuscitation. Scand J Trauma Resusc Emerg Med. 2010 Nov 24;18:63. doi: 10.1186/1757-7241-18-63.
⦁ Goodnough LT. A reappraisal of plasma, prothrombin complex concentrates, and recombinant factor VIIa in patient blood management. Crit Care Clin. 2012 Jul;28(3):413-26.
⦁ Wirtz MR, Schalkers DV, Goslings JC, Juffermans NP. The impact of blood product ratio and procoagulant therapy on the development of thromboembolic events in severely injured hemorrhaging trauma patients. Transfusion. 2020 Aug;60(8):1873-1882.
