Ecz. Alper Pehlivanlı
Dijital sağlık ekosistemi (Digital Health Ecosystem), sağlık hizmetlerini dijital teknolojiler aracılığıyla birbirine bağlayan; hastalar, sağlık profesyonelleri, sağlık kurumları ve dijital veri sistemleri arasında kesintisiz ve güvenli akış sağlayan entegre bir yapıdır. Bu sistem, sağlık hizmetlerini fiziksel alanlarla sınırlamadan, mobil uygulamalar, giyilebilir cihazlar, uzaktan sağlık hizmetleri, yapay zekâ destekli teşhis/karar sistemleri ve elektronik sağlık kayıtları aracılığıyla yürütülmesini sağlar.
Ülkemizde dijital sağlık ekosistemi son yıllarda büyük bir ivme kazanmıştır. Öyle ki, pazar büyüklüğünün 2027 yılında 2 milyar doları aşması öngörülmektedir.
Dijital sağlık teknolojilerinin yaygınlaşması, biz eczacıların kronik hastalık yönetimi ve hasta izleminde daha aktif katkılar sağlayabileceği fırsatları da beraberinde getirmektedir.Bu dönüşümün en somut ve kritik uygulama alanlarından biri, hiç şüphesiz Tip 1 diyabet yönetimidir.
Tip 1 Diyabet Yönetiminde Yeni Bir Dönem. CGM Sistemleri
Tip 1 diyabet, yaşam boyu izlem ve dikkatli tedavi yönetimi gerektiren kronik bir hastalıktır. Bu hastalarda kan glikoz düzeylerinin düzenli izlenmesi, hipoglisemi ve hiperglisemi gibi akut komplikasyonların önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Geleneksel kan şekeri ölçüm yöntemleri belirli zaman aralıklarında ölçüm yapılmasına olanak tanırken, sürekli glikoz ölçüm sistemleri (Continuous Glucose Monitoring–CGM) interstisyel sıvı üzerinden hastalara sağladığı anlık veri akışıyla hastalık kontrolünde yeni bir dönem başlatmıştır.
Ancak dijital platformlara aktarılan veriler tek başına anlamlı değildir. Bir eczaneye gelen Tip 1 diyabet hastasının akıllı telefonunda biriken yüzlerce glikoz verisi, ancak klinik süzgeçten geçtiğinde anlam kazanır. İşte bu noktada eczacı; dijital veriyi yorumlayan, hastaya rehberlik eden ve teknolojiyi sağlığa dönüştüren stratejik bir sağlık profesyoneli olarak ekosistemin merkezinde konumlanabilir.
Tip 1 Diyabet Dijital Sağlık Ekosisteminde Eczacı;
Hastalara cihazların doğru kullanımı ve sensör değişim süreçleri konusunda rehberlik edebilir.
Hastanın KVKK onayı doğrultusunda glikoz verilerini değerlendirir; özellikle Hedef Aralıkta Kalma Süresi (Time in Range – TIR) üzerinden ilaçla ilişkili sorunları erkenden tespit ederek tedavi güvenliğini sağlayabilir.
Hipoglisemi ve hiperglisemi gibi ani gelişebilecek risklere karşı hastanın farkındalığını artırarak acil durum yönetimine rehberlik edebilir.
Hastaların tedaviye uyum süreçlerinin izlenmesine destek olabilir.
Glikoz eğilimlerinde dikkat çekici değişiklikler gözlemlediğinde hastaları hekime yönlendirerek tedavi sürecinin etkin yürütülmesine yardımcı olabilir.
Geleceğe Yönelik Bir Perspektif
Dijital sağlık teknolojileri, sağlık hizmet sunumunun araçlarıyla birlikte, sağlık profesyonellerinin rollerini de yeniden tanımlamaktadır. Eczacılar; hasta ile kurdukları sürekli temas, farmakoterapi bilgisi ve sağlık sistemindeki en kolay erişilebilir konumları sayesinde bu dönüşümde merkezi bir rol üstlenme potansiyeline sahiptir.
Nitekim ABD başta olmak üzere pek çok ülkede, eczacıların CGM sistemlerinin uygulanması, takibi ve verilerin yorumlanması süreçlerine dahil olduğu klinik çalışmalar yürütülmektedir. Bu çalışmalarda eczacıların sürece dahil olduğu hasta gruplarında şeker değerinin hedef aralıkta kalma süresinin (TIR) arttığı, hipoglisemi ve hiperglisemi riskinin azaldığı ve dolayısıyla HbA1c düzeylerinde anlamlı düşüşler olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca bu tür çalışmalar yalnızca Tip 1 diyabetlilerle sınırlı olmayıp, Tip 2 diyabetli hastalar için de uygulanabilir.
Dijital sağlık ekosistemi artık eczanelerimizin bir parçası. Eczacılar olarak sormamız gereken temel soru şu: CGM sensör verileriyle eczaneye gelen bir hastaya yalnızca “bunları doktorunuza gösterin” demekle mi yetineceğiz, yoksa bu verileri eczanede farmasötik bakımın bir parçası haline mi getireceğiz? Burada bazı meslektaşlarımız haklı olarak şöyle düşünebilir: “Biz zaten hastalarımıza gönüllü destek sağlıyoruz.” Evet, bireysel bazda büyük bir emek veriyoruz; ancak bu katkıyı sistematik, ücretlendirilebilir ve sürdürülebilir bir hizmet modeline dönüştürmediğimiz sürece, dijital sağlık ekosistemindeki gerçek potansiyelimizi ortaya koyamayız.
Ülkemizde bu vizyonun hayata geçebilmesi için; öncelikle “Farmasötik Hizmet Bedeli” modelinin yasal olarak tanımlanması, dijital sağlık ekosistem içerisinde eczacılık pratiklerine yer verilmesi ve veri güvenliğinin sağlanması; ardından eczacıların eğitim ve rehberlik mekanizmalarıyla güçlendirilmesi gerekmektedir.
Eczacıların görev alanlarını temel alan ölçülebilir hizmet modellerinin çeşitlendirilmesi, ülkemiz sağlık sisteminin hasta odaklı, etkili ve sürdürülebilir bir sağlık hizmeti anlayışının gelişimine de önemli katkılar sağlayacaktır.
Birlikte hareket ettiğimizde, birlikte ürettiğimizde ve birlikte çözüm bulduğumuzda; geleceğin eczaneleri, dijital sağlık ekosistemi içerisinde verinin eczacıyla buluştuğu, anlam kazandığı ve hastaya somut bir değer olarak geri döndüğü merkezler olacaktır.
