Ramazan’da İlaç Kullanımı Ramazan’da İlaç Kullanımı
Tüm İslam aleminin en önemli ayı Ramazan ayındayız. Ramazan ayında hastalar ibadetlerini yaparken aynı zamanda ilaç tedavilerini aksatmamalıdırlar. Özellikle Ramazan ayının yaz aylarına gelmesi,... Ramazan’da İlaç Kullanımı

Tüm İslam aleminin en önemli ayı Ramazan ayındayız. Ramazan ayında hastalar ibadetlerini yaparken aynı zamanda ilaç tedavilerini aksatmamalıdırlar. Özellikle Ramazan ayının yaz aylarına gelmesi, çok uzun süre oruç tutulması bazı ilaç tedavileri ve hastalıklar için sorun olabilir. Bu nedenle düzenli ilaç tedavisi alan hastalar muhakkak Ramazan ayından önce doktorları ile tedavileri hakkında görüşmelidirler. Doktorunuz oruç tutmanızın sağlığınız için tehlikeli olabileceğini söylüyorsa muhakkak önerilerini dikkate almalısınız.

 

Kronik hastalıklarınız için düzenli olarak almakta olduğunuz ilaçlarınızı birdenbire bırakmak, dozlarını aksatmak bazen çok tehlikeli olabilir. 58 ve 28 yaşlarında iki hasta oruç tutmaları nedeniyle kronik reversibl solunum hastalığı için kullanmakta oldukları inhale ilaçlarının gün içindeki dozlarını doktora danışmadan almamaları nedeniyle yoğun bakım servisinde 10 gün yatarak tedavi almak zorunda kalmışlardır1. İlaç tedavinizde hekime ve eczacıya danışmadan yaptığınız küçük değişliklerin sonuçları ağır olabilir. İlaç tedavisindeki değişiklerden oldukça etkilenen epilepsi gibi bir hastalıklarınız varsa muhakkak doktorunuza danışın. Yapılan çalışmalar Ramazan ayında ilaç tedavisini aksatan epileptik hastaların nöbet geçirme sıklığının artığını göstermektedir2.

 

Diyabetes Mellitus hastalarının oruç tutması çok tehlikeli olabilir. Diyabet hastalarında düzenli ve sağlıklı beslenme diyabet tedavisinin en önemli basamağıdır. Uzun süre aç kalmak bu hastalarda ciddi hipoglisemilere yol açabilir. Diyabetik hastalar Ramazan ayından önce endokrinoloji uzmanı ile görüşmeli ve tavsiyelerini dikkate almalıdır. Hekim oruç tutmanın kesinlikle zararlı olduğunu düşünüyorsa hasta hekimin önerilerine uymalıdır. Çünkü diyabet tedavisinde kullanılan ilaçlar hastanın hipoglisemi riskini artırabilir, aynı zamanda hastanın çok uzun süre aç kalması çok ciddi hipoglisemi ataklarına yol açabilir. 320 diyabetik hasta yapılan bir prospektif çalışmada bir grup hastaya ramazanda oruç tutma ve nelere dikkat etmeleri gerektiğini anlatan bir eğitim verilmiştir. Diğer grup ise eğitim almamıştır. Eğitim almayan grup eğitimli gruptan 5 kat daha fazla hipoglisemi atağı geçirmiştir3.

 

Oruç tutmak isteyen hastalarda eğer mümkünse ilacın veriliş yolu değiştirilebilir. Ancak ilacın veriliş yolunu ve yeni dozu muhakkak hekim ve eczacıya danışılarak yapılmadır. Çünkü farklı veriliş yollarında ilaçların dozları farklı olacaktır. Ya da bazen veriliş yolunu değiştirmek yetersiz bir tedaviye yol açabilir. Bu nedenle hasta hekim ve eczacı bilgisi olmadan ilaç tedavisinde değişiklik yapmamalıdır. Fas’da düzenlenen 9. Medikal İslam hukuku seminerinde bazı ilaç uygulama yollarının orucu bozmadığına oy birliği ile kadar verilmiştir4;

  • Göz ve kulak damlaları
  • Angina tedavisi için dil altı kullanılan nitrogliserin tabletler
  • Medikal ovüller, vaginal duşlar
  • İntravenöz besleme dışında kullanılan enjeksiyon yoluyla alınan ilaçlar
  • Kan bağışı ve kan nakli
  • Oksijen ve anestejik gazlar
  • Deriden emilen kremler, merhemler, flasterler
  • Yutulmamak şartıyla ağız suları, gargaralar, spreyler

 

Bazı hastaların gün içerisinde iki üç kez ilaç almaları gerekebilir. Ramazan ayında hastanın oruç tutarken ilaç tedavisini aksatmaması için kontrollü salım yapan ilaçlar uzun etki süreleri nedeni ile tercih edilebilir. Hastanın Ramazan ayından önce hekimi ile alternatif ilaç tedavileri hakkında görüşmesi gereklidir. Ancak bazı ilaçların uzun salınımı formları yoktur ve ilaç uygulama saatleri çok önemlidir. Özellikle antibiyotikler gibi ilaç uygulama saatlerine özenle uyulması gereken tedavilerde hastanın oruç tutmaması daha uygundur. Çünkü antibiyotik tedavisinin zamanının alınmaması direnç gelişimine, tedavi süresinin uzamasına, başka enfeksiyonlara yol açabilir. Antibiyotiklere gelişen direnç nedeni ile yoğun bakım servislerinde birçok hasta kaybetilmektedir5.

 

Ramazan’da ilaç tedavisinde ilaç-ilaç ve ilaç-gıda etkileşimlerine dikkat etmek çok önemlidir. İlaçların aç ya da tok alınması konusunda size verilen önerilere muhakkak uyun. Maalesef hastalar sıklıkla aç içmeleri gereken ilaçlarını yemekten 5 dakika önce alarak doğru bir uygulama yaptıklarını sanıyorlar. İlacın aç olarak alınması demek yemeklerden en az 30 dakika önce alınmasıdır. Ya da hastanın yemekten sonra hiçbir gıda tüketmeden 2 saat beklemesi ve ilacını alması gerekmektedir. İlaç-gıda etkileşimi olan bir ilaç kullanan hastanın muhakkak iftar ve sahurda yediklerine dikkat etmesi gerekmektedir.

 

Ramazan ayının yaz aylarına geldiği bu yıllarda oruçlu geçen uzun süre aynı zamanda vücut fizyolojisini de etkileyeceği unutulmamalıdır. Susuz kalan vücut böbreklerdeki filtrasyonu azalttığı için bazı ilaçların atılımı da azalacaktır. Terapötik aralığı dar olan ilaçlar için etki, yan etki profili değişecektir. Özellikle psikotropik ilaçlardan lityum kullanan hastaların oruç tutması vücutta kalan ilaç miktarını artıracağı için toksik etkilere yol açabilir6. Hastanın ilaç kullanımı ve oruç tutma konusunda doktoruna danışması çok önemlidir.

 

Eczacılar en yakın sağlık danışmanınızdır, ramazanda ilaç kullanımı için eczacınıza danışın. Hayırlı ramazanlar.

 

Kaynaklar:
  1. Wheatly RS, Shelly MP., ‘’Stopping bronchodilator treatment is dangerous.’’ BMJ 1993; 307: 801.
  2. Etemadyfar M., ‘’Effect of Ramadan on frequency of seizures. Abstract book, Congress on Health and Ramadan.’’October 2001. Tehran: Iranian Journal of Endocrinology and Metabolism, 2001: 32.
  3. Diabetes Metab Syndr.2018 Apr 25. pii: S1871-4021(18)30141-3.
  4. Recommendations of the 9th Fiqh-Medical Seminar on “An Islamic View of Certain Contemporary Medical Issues” Held in Casablanca, Morocco on 14-17 June 1997
  5. Karataş-Koçberber E, Apikoğlu-Rabuş Ş., ‘’Antibiyotik yönetim programları.’’ MİSED Türk Eczacıları Birliği Meslek İçi Sürekli Eğitim Dergisi, Sayı 37-38, 54-58 pp., 2016.
  6. Benjamin AB, Dennis LW, Mosalleai-Benjamin MM., ‘’Medication concerns during Ramadan fasting.’’ Current Psychiatry. 2005 September;4(9):64-65

İlgili Yazılar