BONZAİ  – ÜLKEMİZ GENÇLERİ BU FELAKETTEN KORUNAMADI! BONZAİ  – ÜLKEMİZ GENÇLERİ BU FELAKETTEN KORUNAMADI!
Bilimsel amaçlar için geliştirilen kannabinoitler nasıl uyuşturucu oldu? Son zamanlarda hemen her gün sokaklarda bonzai kullanıp yollarda ,parklarda kendinden geçmiş gençlerle ilgili haberler medyada... BONZAİ  – ÜLKEMİZ GENÇLERİ BU FELAKETTEN KORUNAMADI!

Bilimsel amaçlar için geliştirilen kannabinoitler nasıl uyuşturucu oldu?

Son zamanlarda hemen her gün sokaklarda bonzai kullanıp yollarda ,parklarda kendinden geçmiş gençlerle ilgili haberler medyada yayınlanıyor. 2014 yılında , ilk bonzai vakaları medyada duyulmaya başladığında Dergimizin Eylül sayısında Bonzai hakkında sizleri bilgilendirmiş ve gelen tehlike hakkında uyarmıştım. Geçen 3 yılda , bonzai adeta unutuldu, ancak gençler sokaklarda baygın bulunmaya başlanınca, tekrar hatırlandı.Bakalım, geçlerimiz bu belâdan nasıl kurtulacak veya kurtarılacak

Bonzai nedir? Yazımda fazla bilimsel ayrıntıya kaçmadan, soru-cevap halinde, sizlere kısaca anlatmaya çalışacağım.Bonzai veya daha yaygın kullanılan adıyla “Spice” (baharat)ı anlatmadan esrar, Δ9 – tetrahidrokannabinol (THK) ve kannabinoitlerden biraz bahsetmek gerek.

Esrar

Cannabis sativa (kenevir, kendir) bitkisinin dişi çiçek durumunun kurutulup toz edilmesi ile elde edilen, yeşil renkli, kendine has kokulu reçinemsi bir maddedir. Bitkinin yaprak tozu da karıştırılmaktadır. Çok eski bir drogtur. Asırlarca genellikle ağrı kesici olarak kullanılmıştır. Hâttâ Kodeks ve farmakopelere bile girmiştir. Alışkanlık yapıcı ve uyuşturucu bir madde olduğu anlaşılınca yasaklanmıştır. Diğer taraftan, lif ve tohum için kenevir yetiştirilmesi, esrar elde edilmesini önlemek için izne bağlanmıştır.

Tetrahidrokannabinol (THK)

1964 yılında, esrarın ana etkili maddesi olarak Δ9 tetra hidrokannabinol izole edildi. Son 20 yılda, esrar ve THK üzerinde yapılan bazı çalışmalar sonucu, bu maddelerin MS ve bazı nörodejeneratif hastalıklarda (Huntington, Parkinson, Alzheimer hastalıkları….) belirtileri gidermede kullanılabileceği görüldü ve kullanılmaya başlandı.

Bu arada THK’ün sentetik benzerleri nabilon(Cesamet) ve dronabinol(Marinol) da kemoterapi sırasında meydana gelen bulantı ve kusmaya karşı, AIDS hastalarındaki iştahsızlığı ve kilo kaybını gidermede ve bazı hekimler tarafından, sürekli çok şiddetli ağrısı olan hastalarda, hem ağrıya karşı hem de uyku düzenleyici olarak kullanılmaya başladı. Bu iki maddenin müstahzarları ABD, Kanada, İngiltere, Meksika ve Avusturya’da özel reçete ile kullanılmaktadır.

Sentetik kannabinoitler(SK)

1980’lerde THK ve benzeri maddelerin organizmada bağlandığı reseptörler (CB1, CB2) bulundu. Kannabinoit terimi, kannabinoit reseptörlerine bağlanarak organizmada değişik cevaplar meydana getiren maddeler olarak tanımlandı. Genellikle 3 ana grup altında sınıflandırılır : Tabii kannabinoitler, endojen kannabinoitler ve sentetik kannabinoitler.

  • Tabii kannabinoitlerin en meşhuru, Cannabis sativa’dan elde edilen esrarda bulunan THK dir.
  • Endojen olanlar ise 2-araşidonil gliserol ve anadamittir. Organizmada bulunurlar.
  • Sentetik olanlar ya bilimsel veya uyuşturucu olarak pazarlanmak üzere üretilen ve THK’ün etkisine benzer etki yapan değişik kimyasal maddelerdir.

 

Kannabinoit reseptörlerinin bulunmasının ardından, yukarıda kısaca açıklanan hastalıkların tedavisinde kullanabilmek amacı ile bilim adamları kannabinoitlerin sentezlerini yaptılar. Yani sentetik kannabinoitler (SK) dönemi başladı.

  • 1990 larda Huffman ve arkadaşları tarafından, JWH maddeleri olarak bilinen naftoilindol, naftoilpirollerin sentezini yapıldı. Ardından, ABD de çok sayıda naftoilindol, naftilmetilindol, fenilasetilindol ana yapısına sahip SK türevleri geliştirildi.
  • HU (Hebrew University) serisi maddelerden, ”HU-210 “ un ilk defa İsrail’de sentezi yapıldı.
  • Siklohekzilfenol (Cyclohexylphenol – CP) serisi ise Almanya’daki Pfizer laboratuvarlarında geliştirildi.

Yukarıda kısaca özetlenen araştırmalar sonucu elde edilen ve bunlara benzeyen çok sayıda maddenin sentezinin farmasötik amaçlarla yapıldığını , bilimsel dergilerde sentezleri ve etkileri ile ilgili bilgilerin yayınlandığını belirtelim. JWH, CP, HU, WIN, AM gibi harflerle kodlanan SK ların sonuna türevin farklılığına göre numaralar ilâve edilmiştir : JWH – 018, JWH – 250, HU-210, AM -2201, CP – 47, 497 gibi.

Buraya kadar çok güzel. MS, Parkinson, Alzheimer gibi modern çağın belâsı hastalıklarda yeni ilaçlar bulma ümidi ortaya çıktı. Ama, bu yayınları başkaları da yani işleri uyuşturucu ticareti yapma olanlar da herhalde takip ediyordu!

Sentetik Kannabinoitler nasıl uyuşturucu haline geldi ?

Araştırma amaçlı üretilen bu maddelerin çoğu THK ve dolayısıyla esrara ana etkiler bakımından benzemektedir. Önce bilimsel amaçlarla yapılanlar ve daha sonra bu maddelere benzeyenler yasa dışı laboratuarlarda üretilmiş ve 2004 yılından sonra “legal highs” (yasal kafa bulucu – yapıcı), “ herbal highs” (bitkisel kafa yapıcı – bulucular) adlarıyla sentetik kannabinoit(SK) taşıyan ürünler piyasaya çıkmıştır. Bu maddeler, yeni kafa bulucu (kafa bulucu terimi esrar içildiğinde kullanılan” kafayı bulma” kelimesinden türetilmiştir) madde arayanlar arasında meşhur oldu. Yetkililer, ancak 2 yıl kadar sonra, zehirlenme vakaları artınca, bu maddelerin uyuşturucu olabileceğinden şüphelendiler ve incelemeler başladı!

Avrupa Uyuşturucu ve Uyuşturucu Takip Sistemi Kurumu raporlarına göre, SK taşıyan ürünler internet üzerinden ve bazı “smart shop”, “head shop” adı verilen özel dükkanlarda “spice- baharat karışımı” adı altında ; Avrupa Piyasasında ise 2008 yılının 2. yarısından itibaren” legal esrar” adı altında öncelikle Almanya’da pazarlanmaya başlamıştır. Satışa parlak jelatin ambalajlarda, paketlerin üzerinde genellikle” tütsü, bitki besleyicisi, banyo tuzu, insan kullanımı için değildir, araştırma içindir” gibi ifadelerle sunulmaktadır.

İlk çıktığında, internet dışında, Avrupa’da büyük veya küçük marketlerde, bazı ülkelerde seks malzemesi satan dükkânlarda, benzin istasyonlarında serbest bir şekilde satılmıştır. İnternette yarar ve zararının tartışıldığı blogların bulunması popülerliğini artırmıştır.

 Hangi isimlerle pazarlanıyor?                                                                                                 

Piyasada en çok kullanılan isimleri : Spice Gold, Spice Silver, Spice Diamond, Jamaican

Silver, Yucatan Fire, Sence, Bonzai, Chill X, Smoke, Gnie, Algerian Blend gibi dikkat çekici isimler. En çok kullanılan ismin “spice” olduğunu hatırlatalım.

Ülkemizde yakalanan ürünler “Bonzai” markasına sahip olduğu için, bu isim Ülkemizde SK taşıyan bitki karışımları için genel bir isim haline gelmiştir.

 Yasaklama var mı?

Başlangıçta, yasal esrar adı altında pazarlanan bu maddelerin satıcı ve kullanıcılarının yakalanması durumunda, bu maddelerle ilgili bir mevzuatın olmaması yüzünden satıcı ve kullanıcıların başları derde girmemiş ve uyuşturucu ticareti için bu maddeleri tercih etmişler. Ancak, vakalar artıp maddeler teşhis edilince tedbirler geldi.

AB ülkeleri tarafından spice ürünlerinin psikoaktif maddelerini tespit için son yıllarda çok

sayıda bilimsel araştırma yapılmış, yayınlanmış ve yapılmaya devam edilmektedir. Önce Avusturya ve Almanya’da JWH-018 adı verilen SK(2008), daha sonra CP 47, 497 (2009), HU – 2100 gibi maddelerinin spice örneklerinde bulunduğu tespit edilmiştir.

Dolayısıyla 2009 yılından sonra AB ülkeleri, Brezilya, Şili, Arjantin, Belarus, G. Kore gibi pek çok ülkede bu maddeler yasaklanmıştır. ABD’de çoğu eyalette henüz yasaklanmamıştır. Ülkemizde 07. 01. 2011 tarih ve 1310 Bakanlar kurulu kararı ile uyuşturucu ve uyarıcı maddeler listesine girmiştir (Resmi Gazete 13. 01. 2011 tarih, 27845 sayı).

 Yasaklanma tedbirleri yeterli mi ?

Hayır ! Polisiye tedbirler devam ediyor ama internette yukarıda verdiğim isimleri yazdığınızda, bu ürünlerin satıldığı web sitelerine ulaşmak mümkün !. Fiyatları diğer kafa bulucularla kıyaslanamayacak kadar ucuz : 8 – 10 dolar arasında. Web siteleri ve benzerlerinde spice’ın ne kadar güzel kafa bulucu olduğunu anlatan yazılar da bulmak mümkün ! Türkçe web sitelerinde genellikle bonzai’nin zararları, insanları ne hale getirdiği vb hususlar işlenmiş.. Ülkemizde ,sokaklarda yaygın bir şekilde satılıyor. O kadar ki, satıldığı yerlerde oturanlar, bu durumu medya ve polise şikayet ediyorlar !Fiyatlar da çok ucuzlamış:

10-15 TL .

Nasıl hazırlanıyor ?

Genellikle değişik bitki yaprakları üzerine tek veya karışım halinde SKlar püskürtülmekte, yapraklar kendi haline kısa bir süre kurutulmakta, 3 -10 gramlık paketlere konmakta ve piyasaya çıkarılmakta

Kimyasal yapısı nasıl?

Piyasadan alınan ürünlerde yapılan analizlerde, her yıl SK etkisi gösteren yeni maddelerin yapısı tayin edilmekte. Yapılar tayin edildikçe, uyuşturucu tacirleri küçük değişikliklerle yeni türevler hazırladıkları için madde sayısı hemen hemen elliye ulaşmıştır. 2008 den bu yana tespit edilen SKların genel yapıları farklı kimyasal gruplardan : Naftoilindol, naftoilpiroller, siklohekzilfenoller, trisiklik terpenoitler, fenilasetil indoller, benzoil indoller, naftoilnaftalenler, adamantilin indoller, kinonlar, siklopropil indoller …..

Spice vb ürünlerin yapısına giren SK grubundan maddelerin tek maddeden ibaret olmadığı yapılan analizler sonucu ortaya çıkmaktadır. Bu ürünlerde, SKların yanında, yağ asitleri ve esterleri, bazı aromatik maddeler (öjenol, timol, asetil vanilin…), koruyucular (benzil benzoat…), katkı maddeleri (alfa tokofereol…) ve çözücü artıkları da bulunmuştur. Kısacası, kullanıldığında görülen klinik tablo sadece SKların meydana getirdiği etkilerden değildir. Diğer maddelerin etkileri de klinik tabloya karışmaktadır.

                            

Nasıl kullanılıyor ?

Kullanıcı genellikle 1-2 g kadar bitkiyi, sarma sigara şeklinde hazırlıyor ve tüttürüyor, SK uçucu hale geçiyor ve hızla etkileri ortaya çıkıyor. Koklama ile, tütsü şeklinde, sigara veya nargile ile de kullanımların olduğu yayınlarda belirtiliyor.

 

 

 

Kullanım yaygınlığı

Hızla artmakta. ABD’de, 2011’de yapılan bir saha çalışmasında kolej öğrencilerinin % 8’inin spice kullandığı tespit edilmiş. Ülkemizdeki durum ise aşağıda.

 

Ülkemizdeki durum

İstanbul Adli Tıp Kurumu öncülüğünde, Celal Bayar ve Marmara Üniversitelerinin ilgili birimleri tarafından, yapılan değerli bir çalışma Ülkemizdeki durumu açıklıyor.

Bu çalışmada, 2013 yılında İstanbul Adli Tıp Kurumu’na 1 Ağustos 2010 ile 31 Mart 2011 tarihleri arasında ilgili polis ve adli birimleri tarafından analiz için gönderilen bitkisel uyuşturucu şüphesi olan (esrar hariç) 1200 farklı materyal üzerinde çalışılmış. Materyalin toplam ağırlığı 12 tona yakın. Bu numunelerin 1179 u (% 98. 3- ağırlık olarak 3. 5 ton!) SK taşıyan ürünler çıkmış. Ürünlerde yaygın olarak JWH-081 kodlu SK’nın tek başına veya JWH-018 ile karışık olarak bulunduğu tespit edilmiş. Ürünler takriben 3 gramlık paketler halinde ve isimleri ise : Bonzai Aromatic Potpouri (% 64), Bonzai Plant Growth Regulator (% 26. 8), Jamaican Gold, Heaven, Yuktan, Fire, Smoke XXX, Aromatic Insence, Tribal Warrier Ultimate, Bonzai Cuba, Bonzai Black Diamond, Jamaican Gold Extreme, Dragon Herbal Incence, Ivory Wave. Sekiz ay gibi kısa bir sürede, bu kadar çok Bonzai yakalanması, kullanımın ne kadar yaygınlaştığını da göstermekte. Yayında polisin ilk Bonzai numunesini 2010 yılının Mayıs ayında yakaladığı da belirtilmekte.

Değişik Üniversite ve Devlet hastaneleri tarafından 2015-17 yılları arasında yayınlanmış retrospektif ve vaka raporları kullanımın çok yaygınlaştığının bilimsel göstergesi.

 

 

 

Kullanım belirtileri

Ürünler, çok sayıda ve farklı kimyasal yapılardaki maddelerle hazırlandığı için, kullanıldığında görülen belirtiler maddelerin yapılarına göre değişiyor. Kısacası spice veya bonzai kullanmış olanların hepsinde şu belirtiler görülür diye tam olarak söylenemiyor. Entoksikasyon sonucu hastanelere müracaat edenlerle ilgili vaka takdimlerini veren yayınlardan çıkan sonuçlar aşağıdaki başlıklar altında özetlenebilir.

 

  • SKların normal dozları bilinmediği için toksik dozları hakkında genel bilgi yok. Tedavide kullanılan nabilonun ilaç olması için gereken bütün denemeleri yapıldığı için hem dozu (0. 5-1 mg) hem de yan etkileri biliniyor. Halbuki, SKlar henüz araştırma kademesinde iken uyuşturucu tacirleri tarafından piyasaya çıkarıldığı için bu bilgiler mevcut değil. Bazı vakalarda aşırı etkiler ve ardından ölüm vakalarının görülmesi de bu sebepten.
  • SK entosikasyonlarının çoğunda klinik etki süresi 8 saatten kısa olarak tespit edilmiş ama bazılarında 24 saate kadar uzayabilmekte.
  • SK kullanımında bazen esrara benzer etkiler görülebilir :Öfori, anksiyete, ajitasyon. Etkiler hızlı hâttâ daha kuvvetli meydana gelmekte.
  • SK kullanımından sonra en sık görülen fiziksel etki taşikardidir.
  • Spice vb ürünlerin tek maddeden ibaret olmadığı SKların yanında diğer maddelerin de bulunduğu yukarıda belirtmiştim. Görülen klinik tablolarda bu maddelerin etkilerinin de ortaya çıkması kaçınılmaz bir husustur. Bir çalışmada, piyasadan toplanıp yapılan analizlerde markalar ve seriler arasında hem SK çeşitlerinde hem de koku verici, katkı maddelerinde kimyasal farklılıklar olduğu tespit edilmiştir.
  • Akut fiziksel etkiler olarak değişik vakalarda terleme, bulantı, kusma, iştah azalması, hiper veya hipotansiyon, göğüs ağrısı, solunum depresyonu, konfüzyon, ajitasyon, uykuya meyil, sedasyon gibi değişik belirtiler görüldüğünü belirten yayınlar bulunmakta. Entoksikasyonda ajitasyon, irritabite en sık görülen klinik belirtiler.
  • Bazı kişilerde nöbet, miyokart enfaktüsü görülmüş.
  • Kullanan kişilerin, hayal görmesine sebep olabileceği için kişiyi tehlikeli durumlara sürükleyebilmekte hâttâ kullanıcı hayatına kıyabilmekte yani intihar etmektedir.
  • SKların uzun süreli kullanımı, uzun süreli esrar kullanımına benzer bağımlılık sendromuna, çekilme belirtilerine ve psikiyatrik belirtilere yol açmakta. Fark akut entoksikasyondaki belirtilerin daha çok uyarıcı ve sempatomimetik madde kullanımındakilere benzemesi.
  • Yoksunluk sendromunu belirtileri, iç huzursuzluk, yoğun terleme, madde isteği, titreme, baş ağrısı, kabuslar, uykusuzluk, rahatsızlık hissi, konsantrasyon güçlüğü, bulantı ve depresyon şeklinde ortaya çıkmaktadır.

 

Sonuç

  • Ülkemizde yakalanan spice veya bonzai numuneleri artık sıradan plastik torbaların içinde. Yani, yerli üretici ve dağıtıcılar işbaşında. Ayrıca, internet yoluyla da hâlâ temini mümkün.
  • Hem Avrupa hem Ülkemizde yetkililer durumun vahametini geç de olsa anladıkları için tedbir almaya çalışıyorlar ama bu sefer mücadele edilen uyuşturucu, adeta grip virüsü gibi devamlı metamorfoze oluyor. Uyuşturucu tacirleri tarafından, merdiven altı ve gizli laboratuarlarda yeni SK türevleri hazırlanıyor. Dolayısıyla, maddelerin kimyasal teşhisi zorlaştığı gibi, etkileri de devamlı değişiyor ve klinik teşhis ve tedavi yöntemleri bulmak da zorlaşıyor.
  • Spice veya bonzai ile ülkelerin tek başına mücadele etmesi zor görünüyor. Herhalde ülkelerin bir araya gelip müşterek tedbirler almaları gerekecek.
  • Medyada devamlı yer alması, denemek isteyenleri korkutur diye düşünülüyor. Ama yıllar önce yapılan araştırmalar, bu tip yayınların kişilerin merakını artırdığını gösterdi! Dolayısıyla, eczanelerimizde ve odalar vasıtası ile yapılacak fazla bir şey yok gibi görünüyor. Ama eczacı olarak hasta ve müşterilerimize gerektiğinde veya sorulduğunda aydınlatıcı bilgiler verilebilir.
  • Spice veya bonzai’den çıkarılacak en önemli ders: Bilim adamlarının kanser, AIDS, Parkinson, Alzheimer gibi önemli hastalıklarda deva olabilecek yeni ilaç hammaddeleri bulma amacı ile yaptığı araştırmaların daha başlangıç halinde iken bile kötü niyetliler tarafından takip edildiği ve amaç dışı kullanımlara yöneltilebileceği.

 

Halkla devamlı temasta olan bir sağlıkçı yani eczacının, Ülkenin önemli bir problemi olan bir uyuşturucu hakkında bilgi sahibi olmasını gerektiğine inanıyorum.

 

 

 

Yorum Bulunamadı

Aşağıdaki Yorum bırakmak için ilk olun.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

İlgili Yazılar